Makale Nedir? Özellikleri ve Yazım Rehberi

Makale, bilgi verme, açıklama yapma, bir düşünceyi savunma ya da bir konuyu bilimsel yöntemler ile ele alarak incelemeyi amaçlayan yazı türüdür. Genel olarak nesnel bir üslup ile yazılan makaleler, akademik çevreler, gazetecilik, edebiyat ve kültür-sanat gibi bir çok alanda karşımıza çıkar.

İyi bir şekilde yazılmış bir makale, bilgi vermenin yanı sıra okuyucunun konu ile ilgili düşünmesini sağlar, sorgulama ve öğrenme sürecine de katkıda bulunur.  

Makale Türleri

Makaleler, belirli konularda bilgi sunmak, bir düşünceyi savunmak ya da tartışma amacı ile yazılan akademik ya da sanatsal yazı türüdür. Makaleler, konuya, dile, hedef kitleye ve yayımlandıkları platforma göre farklılık gösterir. Her makale türü, yazarından farklı bir yaklaşım ve bekler.Şimdi en yaygın makale türlerini inceleyip her birinin özelliklerini ve yazım sürecindeki farklarını ele alalım.

Bilimsel Makale

Bilimsel bir makalede bilimsel bir soru, problem ya da hipotez sistematik bir yöntemle ele alınarak araştırma sonuçları açık ve objektif bir şekilde sunulur. Akademik dergilerde yayımlanan bilimsel makalelerde amaç, bilime katkı sağlamak ve bilgi birikimini artırmaktır.

Bilimsel makaleler özellikle yüksek lisans, doktora öğrencileri ve akademisyenler için önemli bir yayın aracıdır. Her disiplinde, alanın gelişmesine katkıda bulunan özgün araştırmalar bu tür makaleler yoluyla paylaşılır.

• Nesnellik: Kişisel görüşlerden uzak durulur, yalnızca kanıtlara dayalı bilgiler sunulur.

• Yapısal Düzen: Özet (abstract), giriş (introduction), yöntem (methods), bulgular (results) ve tartışma (discussion) gibi bölümler içerir.

• Kaynak Kullanımı: Kullanılan tüm bilgilerin, verilerin ve teorilerin kaynağı belirtilir.

• Eleştirel Yaklaşım: Sadece bulgular sunulmaz; sonuçlar sorgulanır, sınırları ve gelecekteki araştırmalar için öneriler belirtilir.

Derleme Makale

Derleme makaleler, belirli bir konuda daha önce yazılmış olan çalışmaların incelenip bir araya getirilmesi ile oluşturulan yazılardır.

Özellikle akademik alanda öğrenciler tarafından tercih edilen derleme makaleleri, bir konuda derinlemesine bilgi edinmenin ve uzmanlaşmanın önemli adımlarından biridir.

• Kapsamlı Literatür Taraması: Konu ile ilgili tüm önemli çalışmalara ulaşılmalı ve bu çalışmalar arasında bağlantılar kurulmalıdır.

• Kritik Değerlendirme: Her çalışma sadece özetlenmemeli, eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirilmelidir.

• Yapılandırılmış Sunum: Okuyucunun konu hakkında genel bir anlayış geliştirmesini sağlayacak mantıklı bir sıra izlenmelidir.

Edebi Makale

Edebi makaleler, daha çok estetik kaygılar taşıyan, düşünceyi sanatsal bir dille aktaran yazılardır. Roman, şiir ve tiyatro gibi çeşitli alanlara dair değerlendirmeler, yorumlar veya eleştiriler içerebilir.

Edebi makaleler genelde edebi dergilerde, kültür-sanat eklerinde veya kişisel bloglarda yayımlanır. Amacı, okurun edebiyatla daha derin bir ilişki kurmasını sağlamak ve düşünsel bir tatmin sunmaktır.

• Özgün Üslup: Yazarın kişisel dili, anlatım tarzı ve duygusal yaklaşımı ön plandadır.

• Sanatsal Derinlik: Dil oyunları, mecazlar ve diğer edebi sanatlar sıklıkla kullanılır.

• Düşünsel Yoğunluk: Konu, yüzeysel bir biçimde değil, derinlemesine ve çok boyutlu olarak ele alınır.

Gazete Makalesi 

Geniş kitlelere hitap eden, güncel olayları ya da toplumsal meseleleri ele alan gazete makaleleri, diğer makale türlerine göre daha daha sade bir dil kullanır ve hızlı tüketim odaklıdır.

Gazete makaleleri bazen yazarın kişisel görüşlerini içerir (köşe yazıları), bazen ise tamamen haber merkezli ve tarafsız bir bilgilendirme amacı taşır.

• Güncellik: Ele alınan konu çoğunlukla güncel bir gelişmeye dayanır.

• Anlaşılır Dil: Karmaşık kavramlardan kaçınılır, herkesin kolayca anlayabileceği bir anlatım tercih edilir.

• Kısa ve Öz Anlatım: Okuyucunun dikkat süresini göz önünde bulundurarak doğrudan sonuca ulaşılır.

Makale Nasıl Yazılır?

Makale yazmak, sadece düşünceleri kağıda dökmek değildir. Etkili ve başarılı bir makale yazabilmek için doğru bir planlama, detaylı bir hazırlık ve çalışma süreci gerekir.

Hem akademik bir araştırma makalesi hem de edebi nitelikli yorum makaleleri için izlenmesi gereken temel adımlar büyük ölçüde benzerdir. 

Hazırlık Aşaması

Başarılı bir makale yazmanın temeli, sağlam bir hazırlık sürecidir. Bu aşamada yazının amacı belirlenmeli, hedef kitle analiz edilmeli ve gerekli materyaller ve kaynaklar toplanmalıdır.

Hazırlık aşamasında dikkat edilmesi gerekenler:

• Zaman planlaması yapmak

• Araştırma stratejisi belirlemek

• Notlar almak ve taslak hazırlamak

Konu ve Amaç Belirleme

Makale yazımının en önemli adımlarından biri de konu ve amacın doğru bir şekilde belirlenmesidir. Konunun özgün, ilgi çekici ve yazara uygun olması gerekir.

Amaç ise okuyucuya neyi aktarmak istediğinizi netleştirir.

• Bu konu hakkında yeterli bilgiye sahip miyim? Araştırma yapabileceğiniz, temel bilgiye sahip olduğunuz bir alan seçmelisiniz.

• Konu güncel ve ilgi çekici mi? Özellikle gazete ve edebi makaleler için güncellik ve dikkat çekicilik önemlidir.

• Hedef kitle bu konudan ne bekliyor? Akademik makalelerde okuyucunun bilgi düzeyi ve beklentileri mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.

Literatür Taraması 

Özellikle bilimsel ve derleme makaleler için literatür taraması kritiktir. Bu süreç, mevcut araştırmaların gözden geçirilmesini, güvenilir kaynaklardan toplanmasını ve bilgi boşluklarının tespit edilmesini kapsar.

• Akademik dergiler ve güvenilir veri tabanlarını kullanın.

• Güncel kaynaklara öncelik verin.

• Kaynakları doğru şekilde not alın.

Makale Yazarken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Makale yazmak için bilgileri derlemenin yanı sıra bu bilgileri düzenli bir yapıyla sunmak, etkili bir dil kullanmak ve güvenilir kaynaklara dayanmak gerekir.

Başarılı ve etkileyici bir makale, sağlam içerik, açık üslup, mantıklı paragraf düzeni ve tarafsız bir bakış açısıyla yazılır. Şimdi, makale yazarken dikkat edilmesi gereken unsurlara daha yakından bakalım.

Doğru Kaynaklardan Yararlanma

Yanlış ya da güvenilmez kaynaklar bir makalenin itibarını zedeleyebilir. Yazılan makalenin güvenilirliğini artırmak için:

• Akademik dergiler,

• Uzman görüşleri,

• Resmi raporlar gibi kaynaklardan yararlanmak gerekir.

Anlaşılır Bir Dil Kullanma

Okuyucuların ilgisini çekmek ve konuyu net bir şekilde anlatmak için makalede anlaşılır ve akıcı bir dil kullanmak şarttır. 

• Karmaşık cümlelerden kaçının.

• Teknik terimleri açıklayın.

• Gereksiz süslemelerden uzak durun.

Paragraf Yapısını Sağlamlaştırma

İyi bir paragraf, tek bir ana düşünce içerir, giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur ve mantıklı bir akış sağlar.

• Giriş: Konuya giriş yapar,

• Gelişme: Ana fikri destekler,

• Sonuç: Paragrafı toparlar ve bir sonraki düşünceye bağlar.

Tarafsız Bir Üslup Benimseme

Özellikle bilimsel bi makale yazılırken, kişisel yargılardan ve duygusal ifadelerden kaçınmak gerekir.

Bilgiler objektif ve kanıta dayalı bir şekilde sunulmalıdır.

En İyi Akademik Makaleler Nereden Bulunur?

Akademik makalelerin kalitesi, kullanılan kaynakların güvenilirliği ve güncelli ile doğrudan ilişkilidir. Günümüzde birçok platform, milyonlarca akademik makaleye erişim imkânı sunarak araştırmacıların işini kolaylaştırmaktadır.

Google Akademik

Google Akademik, makale, tez ve kitap gibi birçok akademik çalışmalara ulaşılabilen ücretsiz bir arama motorudur. Kullanımı kolay olan Google Akademi aynı zamanda geniş bir veri tabanına sahiptir.

• Kaynakların yayınlandığı derginin güvenilirliğini kontrol edin.

• Atıf sayılarına bakarak makalenin etkisini değerlendirin.

PubMed

PubMed, özellikle tıp, biyoloji ve sağlık bilimleri alanında mükemmel bir kaynaktır. Dünya çapında sayısız bilimsel makaleye erişim sağlar.

• Ücretsiz erişim: PubMed’in sunduğu içeriklerin büyük bir kısmı ücretsiz olarak erişilebilir.

• Gelişmiş arama motoru: Konu, yazar, yayın tarihi gibi çeşitli filtreleme seçenekleri ile detaylı arama yapılabilir.

• Makale özetleri: Makalelerin özetlerine kolayca ulaşarak içeriğe dair hızlı bir ön izleme yapılabilir.

JSTOR

JSTOR, sosyal bilimler, beşeri bilimler ve sanat gibi alanlarda zengin içerik sunan bir veri tabanıdır.

Ancak tam metinlere erişim için genellikle bir abonelik gereklidir.

ScienceDirect

ScienceDirect, mühendislik, teknoloji ve doğa bilimleri gibi alanlarda güçlü bir veri tabanıdır.

Elsevier tarafından yönetilmektedir ve binlerce bilimsel makaleye ev sahipliği yapar.

Makale ve Diğer Düzyazı Türleri Arasındaki Farklar

Makale, bilgi vermeyi, bir düşünceyi kanıtlarla savunmayı ve okura nesnel bir bakış açısı sunmayı amaçlayan ciddi ve planlı bir yazı türüdür. Ancak deneme, fıkra ve sohbet gibi yazı türleriyle karıştırılabilir.

Makale – Deneme

Makale bilgi verme ve ikna etme amacı taşır, düşünceler kanıtlarla desteklenir. Deneme ise daha kişisel ve özgür bir anlatı sunar; kanıt zorunlu değildir.

Makale ciddi ve sistemli bir dil kullanırken, deneme daha samimi ve esnektir.

Makale – Fıkra

Fıkra kısa, güncel ve kişisel bir bakış açısıyla yazılır. Makale ise daha uzun, akademik ve kapsamlıdır.

Fıkrada kaynak gösterme gerekmezken, makalede bilimsel temellere dayanmak önemlidir.

Makale – Sohbet

Sohbet yazıları gündelik konuları samimi bir dille işler. Amaç okuyucuyla sıcak bir bağ kurmaktır. Makale ise bilgi temellidir, daha mesafeli ve düzenli bir anlatım tercih eder.

Sohbet yazılarında konuşma dili kullanılırken, makalede akademik bir üslup hâkimdir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kimler makale yazabilir?

Herkes makale yazabilir ancak bilimsel makale yazmak isteyen kişilerin ilgili alanda bilgi sahibi olması ve akademik araştırma yapabilme yetkinliğine sahip olması gerekir. Edebi ya da gazete makalesi yazmak içinse temel dil becerileri ve yazma isteği genellikle yeterlidir.

İlk makale örneği nedir?

Türk edebiyatında ilk makale örneği, Şinasi'nin Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi adlı yazısıdır. Bu eser, hem içeriği hem de amacıyla Türk basın tarihinde bir dönüm noktası olarak kabul edilir.

Bilimsel makale nedir?

Bilimsel makale, akademik kurallara uygun olarak hazırlanmış, bir araştırmanın yöntem ve sonuçlarını açıklayan yazıdır. Amacı, elde edilen bilgileri paylaşmak ve bilimsel literatüre katkı sağlamaktır.

Derleme makale nedir?

Derleme makale, belirli bir konuda daha önce yapılmış çalışmaları bir araya getirip değerlendiren yazı türüdür. Yeni bir bulgu sunmaz ancak konuyla ilgili genel bir bakış açısı sağlar ve özellikle literatür taraması yapmak isteyen araştırmacılar için yararlıdır.

İyi bir makale nasıl yazılır?

İyi bir makale, doğru konu seçimiyle başlar; planlı bir yapı, açık ve sade bir dil ile desteklenir. Ayrıca güvenilir ve akademik kaynaklardan yararlanılması, yazının kalitesini artırır.

Bir makale kaç sayfa olmalıdır?

Makalenin uzunluğu türüne ve yayınlanacağı platforma göre değişir. Bilimsel makaleler genellikle 8 ila 20 sayfa arasında olurken, gazete makaleleri 1-2 sayfa, edebi makaleler ise ortalama 3-5 sayfa uzunluğundadır.